تا کنون بیش از ۲۰۰ هزار نفر بهعنوان فریلنسر برای عضویت در سازمان نظام صنفی رایانهای پیشثبتنام کردهاند و به نظر میرسد انگیزه اصلی این متقاضیان، نه فعالیت صنفی، بلکه دسترسی به اینترنت ویژه یا همان اینترنت پرو باشد.
«علی حکیمجوادی»، رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور، در گفتگو با دیجیاتو درباره روند ثبتنام فریلنسرها تایید میکند که تعداد ثبتنامها از ۲۰۰ هزار نفر عبور کرده است.
این ثبتنامها در حالی سرعت گرفته که موضوع عضویت فریلنسرها، همزمان با محدودیتهای اینترنت و نیاز گروهی از فعالان اقتصادی به دسترسی پایدارتر، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. هر چند به گفته حکیمجوادی، همزمانی آغاز ثبتنام فریلنسرها با موضوع قطع اینترنت موجب شده که این تصور پیشبیاید. او توضیح میدهد:
این موضوع (ثبتنام فریلنسرها) همزمان شد با مأموریتی که برای ساماندهی فریلنسرها به ما داده شده و شاید همین هم باعث شده اشتباه در برداشتها به وجود بیاید که ثبتنام این افراد فقط برای اینترنت ویژه است.
او میافزاید:
در سال ۱۴۰۱ مصوبهای در شورای اجرایی فناوری اطلاعات تصویب شد که بر اساس آن، ساماندهی فریلنسرها به سازمان نظام صنفی رایانهای با همکاری وزارت ارتباطات و معاونت علمی سپرده شد. با این حال، در اجرای این مصوبه وقفهای ایجاد شده بود.
به گفته حکیمجوادی، سازمان نظام صنفی رایانهای در دوره جدید، بر اساس درخواست وزارت ارتباطات، آییننامهای برای عضویت فریلنسرها تدوین کرده که در کارگروه اقتصاد دیجیتال نیز به تصویب رسیده است. او میگوید:
پیش از این هم در پورتال سازمان ثبتنام را آغاز کرده بودیم، اما چون فرایندها کامل نشده بود، استقبال چندانی صورت نمیگرفت. اما با مطرح شدن بحث قطعی اینترنت و نیاز فریلنسرها به اینترنت، ثبتنامها سرعت بیشتری گرفت.
حکیمجوادی ادامه میدهد: «ما مسئولیت پیدا کردهایم که فریلنسرها را ساماندهی کنیم. هدف این است که فریلنسرهای واقعی شناسایی، ارزیابی و رتبهبندی شوند و بر اساس آییننامهای که تهیه شده، خدماتی را به آنها ارائه دهیم.»
او میگوید: «در حال طراحی سامانهای هستیم که این فرایندها در قالب آن انجام شود. فریلنسرها قرار است عضو سازمان شوند و ما بتوانیم خدمات لازم را به آنها ارائه کنیم.»
رییس نصر کشور تاکید میکند: «حوزه فریلنسری سالها در کشور مغفول مانده بود و واقعاً نیاز است که این اتفاق بیفتد. حتی خود ما هم تصور نمیکردیم تعداد فریلنسرها تا این اندازه بالا باشد، اما حالا هر روز بر تعداد آنها افزوده میشود.»
جهش عجیب تعداد اعضا و درآمدهای نصر
فریلنسرها به عنوان اعضای تازه نصرهای استانی، باید حق عضویت نیز بپردازند. حکیمجوادی درباره هزینه عضویت فریلنسرها در سازمان نظام صنفی رایانهای میگوید:
طبق اساسنامه، اشخاص حقیقی باید برای عضویت مبلغی را بپردازند و فریلنسرها هم مطابق همان مصوبه موجود، مشمول پرداخت حق عضویت میشوند.
او میافزاید: «ما فریلنسرها را در قالب اشخاص حقیقی عضوگیری میکنیم و همزمان در حال اصلاح اساسنامه نیز هستیم، چون مأموریتی که به ما داده شده، ایجاب میکند جایگاه این گروه در ساختار سازمان روشنتر شود.»
اما این حق عضویت که بسته به استان، مبالغ متغیری دارد، درآمد ناگهانی عجیبی را به حساب نظام صنفیهای استانی میریزد.
بررسیها نشان میدهد که ثبت درخواست اینترنت پرو، منوط به پرداخت حق عضویت مشروط است که بین یک تا ۱.۵ میلیون تومان است. برای مثال حق عضویت کارشناسان در نصر خراسان رضوی، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان هزینه دارد.
با در نظر گرفتن حق عضویت این افراد بهعنوان عضو حقیقی، میتوان برآورد کرد که مجموع دریافتی سازمانهای نظام صنفی رایانهای استانی از این محل به رقمی در حدود ۲۰۰میلیارد تومان خواهد رسید؛ عددی که در مقایسه با دریافتیهای پیشین این سازمانها بابت حق عضویت اشخاص حقیقی یا کارشناسان، جهشی چشمگیر به حساب میآید.
جدول زیر نشان میدهد که مجموع درآمد نصر تهران از محل دریافت حق عضویت (جدید و تمدیدی) کارشناسان در سال ۱۴۰۳ حدود ۶۸۷ میلیون تومان و مبلغ کل دریافتی بابت حق عضویت همه اعضا، شامل شرکتها، فروشگاهها و اعضای حقیقی، در مجموع به ۲۱ میلیارد تومان نمیرسیده است.
گزارشهای اخیر نصر تهران نشان میدهد که تعداد فریلنسرهایی که عضو این سازمان شده بودند، به ۱۰۰ نفر هم نمیرسید. کافی است به این آمار توجه کنیم که کل اعضای حقیقی سازمان نصر تهران در سال مالی ۱۴۰۳ تعداد ۸۷۶ نفر بوده است. اگر فرض را بر این بگذاریم که یک سوم فریلنسرهای ثبتنامی در تهران عضو این سازمان شدهاند، به یکباره شاهد رشد حدود ۶هزار درصدی اعضای این رسته در نصر تهران خواهیم بود.
همچنین بر اساس آخرین آمارهای سازمان نصر تهران، کل اعضای این سازمان، شامل شرکتها، فروشگاهها و اشخاص حقیقی، ۱۰ هزار و ۱۴۶ نفر و تعداد اعضای حقیقی آن ۳ هزار و ۳۴۲ نفر بوده است و حالا باید انتظار داشت ناگهان نزدیک به ۶۰ هزار نفر به این آمار افزوده شود. علاوه بر این، آمار کل اعضای حقیقی نصر کشور در همه استانها نیز بر اساس آخرین آمارهای درج شده در سایت این سازمان ۱۰۵۳۶ است.
فرصت ویژه «اینترنت ویژه» برای نصر
رئیس نصر در پاسخ به این پرسش که آیا فریلنسرهایی که ثبتنام میکنند و اینترنت پرو میگیرند، باید حق عضویت بپردازند، توضیح میدهد:
قاعدتاً برای تشکیل پرونده باید حق عضویت پرداخت شود. اما این مبلغ بهعنوان هزینه عضویت در سازمان دریافت میشود، نه بهعنوان هزینه اینترنت ویژه. یعنی ما برای اینترنت پول جداگانهای دریافت نمیکنیم؛ پرداختی افراد مربوط به عضویت و تشکیل پرونده آنها بهعنوان عضو سازمان است و هزینه اینترنت ویژه نیز مطابق تعرفههای موجود به اپراتورها مربوط است.
هرچند سازمان نظام صنفی رایانهای تأکید میکند که این فرایند در چارچوب مأموریت «ساماندهی فریلنسرها» تعریف شده، اما همزمانی آن با تداوم محدودیتهای اینترنتی باعث شده این تصور شکل بگیرد که برای بخش بزرگی از ثبتنامکنندگان، عضویت در نصر بیش از آنکه یک انتخاب صنفی باشد، راهی برای رسیدن به اینترنتی متفاوت از آن چیزی است که عموم مردم در اختیار دارند.
در واقع، اگر اینترنت ویژه یا اینترنت پرو در میان نبود، مشخص نیست آیا ثبتنام فریلنسرها باز هم میتوانست با چنین سرعت و استقبالی همراه شود یا نه. این پرسش از آن جهت مهم است که خود مسئولان نصر نیز اذعان کردهاند پیش از مطرح شدن موضوع قطعی اینترنت و نیاز فعالان این حوزه به دسترسی ارتباطی، استقبال از ثبتنام چندان چشمگیر نبوده است.
عضویت با خوداظهاری آغاز میشود
موضوع دیگر درباره ثبتنام فریلنسرها، شیوه احراز صلاحیت این افراد از نظر فنی است.
مجتبی آستانه، همکار ما، برای بررسی روند احراز صلاحیت، مراحل ثبتنام فریلنسرها را در سایت نصر کشور دنبال کرد.
بر اساس اطلاعات موجود در سایت پیشثبتنام، فریلنسرها در ۷ رسته برنامهنویسی و طراحی سایت، دیجیتال مارکتینگ و سئو، طراحی اپلیکیشن، طراحی فروشگاه اینترنتی، خدمات کسبوکار، تولید محتوا و ورود اطلاعات طبقهبندی و احراز صلاحیت خواهند شد.
همچنین در بخش قوانین و مقررات فرم پیش ثبتنام آزادکاران در سایت نصر کشور چند شرط در نظر گرفته شده است. این افراد باید اظهار کنند که در هیچ شرکت و سازمان دولتی یا خصوصی مشغول فعالیت نیستند و رابطه استخدامی ندارند و همچنین به صورت حرفهای در حوزه اقتصاد دیجیتال فعالیت میکنند.
در این فرم پیشثبتنام ذکر شده که ارائه سرویس پرو فقط در صورت صحت اطلاعات مذکور برقرار میشود.
حکیمجوادی درباره نحوه احراز هویت فریلنسرها و تشخیص اینکه افراد ثبتنامکننده واقعاً آزادکار هستند، توضیح میدهد: «ما کار را با خوداظهاری آغاز میکنیم، اما از متقاضیان تعهد گرفته میشود و این موارد بعداً بررسی خواهد شد.»
او میافزاید:
بر اساس استانداردی که تدوین شده، این افراد ارزیابی میشوند و در صورت انطباق با شاخصها، میتوانند بهعنوان فریلنسر عضو سازمان شوند. همچنین تعهد میدهند که در آینده، اگر اینترنت به وضعیت عادی بازگشت، در همان چارچوب تعریفشده فعالیت کنند.
اینترنت ویژه تنها یکی از خدمات عضویت است
رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور در پاسخ به این پرسش که آیا در حال حاضر تنها خدمت قابل ارائه به این افراد اینترنت است، میگویند: «خدمات از مدتها قبل در حال طراحی بوده است. ما در الکامپ سال گذشته تفاهمنامهای امضا کردیم و حتی پیش از این نیز کار مشترکی با سازمان فناوری اطلاعات شروع شده بود. اکنون سامانه اولیه تهیه شده و کار در حال انجام است. قرار است این افراد رتبهبندی شوند، برایشان پرونده مشخص تشکیل شود و بتوانیم در زمینههایی مثل تسهیلات بانکی هم به آنها کمک کنیم.»
در همین حال، فرم پیشثبتنام نشان میدهد که در شرایط کنونی، تنها خدمتی که برای فریلنسرها در نظر گرفته شده، همان سرویس اینترنت پرو است.
البته به گفته حکیمجوادی، سازمان نظام صنفی رایانهای در حال مذاکره با صندوقهای مختلف برای فراهم کردن برخی تسهیلات برای فریلنسرهاست. او میگوید:
امیدواریم بتوانیم خدمات متنوعی را به فریلنسرها ارائه دهیم؛ از جمله مشاورههایی که سازمان میتواند در اختیارشان قرار دهد، استفاده از تعرفههای خدمات فناوری اطلاعات یا کمک در زمینه استعلامهایی که برای عقد قرارداد با سازمانهای دولتی لازم دارند.
او ادامه میدهد: «با توجه به حجم بالای فعالان این حوزه، احتمالاً لازم خواهد بود در آینده بخش قابل توجهی از منابع و انرژی سازمان صرف این حوزه شود.»
به نظر میرسد که ارائه خدمات به این تعداد عضو جدید، نیازمند سازماندهی مجدد یا تقویت نیروهای اداری نصر است. اما درآمد حاصل از عضویت فریلنسرها آنقدر بالاست که میتواند این سازمان صنفی را به سازمانی قدرتمندتر از نظر مالی تبدیل کند.
احتمال بازنگری در سهم حقیقیها از کرسیهای صنفی
حکیمجوادی همچنین درباره امکان حضور نمایندگان فریلنسرها در هیئتمدیره سازمان میگوید: «با توجه به حجم بالای فعالان این حوزه، ممکن است در آینده تغییراتی در این زمینه ایجاد شود و مثلاً سهم بیشتری برای اعضای حقیقی در نظر گرفته شود.»
باید دید که اساسنامه سازمان در صورت عضویت این تعداد فریلنسر چگونه تغییر خواهد کرد. زیرا عضویت این تعداد شخص حقیقی میتواند حتی ماهیت سازمان را تغییر دهد و کفه اشخاص حقیقی را نسبت به شرکتها سنگینتر کند. هرچند که طبق اساسنامه موجود، شرکتها بیشترین کرسی را در هیئتمدیرههای استانی نصر دارند، شاید عضویت چندین برابری اشخاص حقیقی، این معادله را هم در آینده تغییر دهد.