سازمان جهانی بهداشت (WHO) نگرانی عمیق خود را نسبت به مقیاس و سرعت شیوع جدید ویروس ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو و اوگاندا اعلام کرد. مدیرکل این سازمان با استناد به ماده ۱۲ مقررات بینالمللی بهداشت این وضعیت را یک فوریت بهداشت عمومی با اهمیت بینالمللی اعلام کرده است.
تا این لحظه، مقامات رسمی کشور کنگو مرگ دستکم ۱۳۱ نفر و ابتلای ۵۰۰ تن دیگر را در استان شرقی ایتوری تأیید کردهاند. همچنین نفوذ این ویروس به کشور همسایه باعث گزارش دو مورد ابتلا و یک مرگ در اوگاندا شده است که این افراد سابقه سفر از خاک کنگو را داشتهاند. کمیته اضطراری سازمان جهانی بهداشت برای بررسی اقدامات فوری و موقت جهت مهار این بحران تشکیل جلسه داده است.
چرا شیوع سویه جدید ابولا نگرانکننده است؟
دلایل متعددی برای نگرانیهای شدید مقامات بهداشتی وجود دارد که خطر گسترش بیشتر بیماری را تأیید میکند. «تدروس ادهانوم قبریسوس»، مدیرکل WHO، اشاره کرده که علاوهبر آمار رسمی، تعداد زیادی موارد مشکوک و مرگومیر ثبتنشده وجود دارد که با تقویت سیستمهای نظارتی، ردیابی تماسها و آزمایشهای تخصصی میدانی، احتمالاً این آمار بهسرعت افزایش خواهد یافت.
ورود ویروس به مناطق شهری با تراکم جمعیتی بالا نظیر کامپالا و شهر گوما خطر انتقال زنجیرهای را به شدت بالا برده است. همچنین گزارشهایی مبنیبر ابتلای کادر درمان و مرگ چهار نفر از آنها منتشر شده که نشاندهنده ابتلای درونبیمارستانی و انتقال مرتبط با مراقبتهای بهداشتی است. جابهجایی گسترده جمعیت در مناطق درگیر نیز وضعیت را پیچیدهتر کرده است، هرچند سازمان جهانی بهداشت فعلاً این بحران را در سطح یک همهگیری جهانی مثل کووید-۱۹ نمیداند و توصیه به بستن مرزهای بینالمللی نکرده است.
بحران کنونی ناشی از سویه کمتر شناختهشدهای به نام ویروس ابولای بوندیبوگیو است. تفاوت اصلی این سویه با موارد قبلی در این است که برخلاف سایر گونههای ابولا، هیچ واکسن یا درمان اختصاصی تأییدشدهای برای آن وجود ندارد و حتی محصولی که به مرحله آزمایشهای بالینی نزدیک باشد در دسترس نیست.
دکتر «سلین گوندر»، متخصص بیماریهای عفونی و اپیدمیولوژیست که تجربه مقابله با اپیدمی سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ در غرب آفریقا را دارد، میگوید به دلیل نبود تجهیزات پزشکی مدرن برای این سویه، تیمهای امدادی ناچارند به اصول اولیه کنترل عفونت بازگردند. انتقال این ویروس از طریق تماس مستقیم با ترشحات بدن بیماران یا جانباختگان مانند خون، عرق، مدفوع و استفراغ صورت میگیرد و بیشترین ریسک متوجه خانوادهها و کادر درمان است. در چنین شرایطی، کنترل شیوع بر اقداماتی مانند اطلاعرسانی مخاطرات، مشارکت جامعه، تدفینهای ایمن و محترمانه و نظارت دقیق بر تماسها استوار است.
یکی از جدیترین مسائل این بحران، تأخیر در شناسایی اولیه ویروس است که به آن فرصت پیشروی داده است. دکتر «ژان کاسیا» (Dr Jean Kaseya)، مدیرکل مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آفریقا، فاش کرد که شیوع این سویه عملاً از ماه آوریل آغاز شده بود اما به دلیل ضعف در سیستمهای تشخیصی، ۵۰ مورد مرگ رخ داد تا در نهایت در تاریخ ۵ مه از طریق شبکههای اجتماعی به مقامات اطلاعرسانی شد.
مورد شاخص (Index Case) یا همان اولین بیمار شناساییشده این اپیدمی هنوز مشخص نیست، اما اولین مورد مشکوک، مردی ۵۹ ساله در منطقه ایتوری بود که در اواخر آوریل جان خود را از دست داد. این شکاف زمانی بین شروع علائم و واکنش رسمی باعث شده است که ابعاد واقعی و وسعت نهایی این اپیدمی همچنان در هالهای از ابهام باقی بماند.