عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با انتقاد از قطع اینترنت اعلام کرد کاربران ایرانی بیش از ۸۰ روز است عملا آنلاین نشدهاند و تنها بر بستر ملینت برخط هستند. او با تشبیه اینترنت به شبکه برق کشور، تأکید کرد که در شرایط بحرانی، دغدغه اصلی تصمیمگیران باید جلوگیری از قطع شبکه توسط دشمن باشد، نه اینکه خودمان بهسادگی ارتباطات را مسدود کنیم.
به گزارش دیجیاتو، همایش «داده در عصر ارتباطات» به مناسبت روز جهانی ارتباطات در دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد. یکی از بخشهای این رویداد، پنلی با عنوان «ارتباطات در عصر کلاندادهها» بود که محمدمهدی مولایی، عضو هیئت علمی این دانشگاه، صحبتهایش را به بحث قطع اینترنت و پیامدهای آن اختصاص داد.
عصر کلانسکوتها و کلانبنبستها
مولایی در ابتدای سخنان خود با اشاره به اینکه در شرایط فعلی، بحث از کلانداده اساساً بیمعنی است، پیشنهاد کرد عنوان پنل تغییر کند. وی در این باره گفت: «عدم ارتباط در عصر کلانسکوتها و کلانبنبستها؛ این پیشنهاد من برای عنوان این پنل است، چرا که ما در حال حاضر اینترنت نداریم.»
او با انتقاد از رویکرد اعطای دسترسیهای خاص به اقشار محدود گفت به اساتید دانشگاه اینترنت طبقاتی دادهاند تا دیگر اعتراضی نکنند. او با تاکید بر اینکه اینترنت طبقاتی را نگرفته اظهار داشت وقتی این امتیازها اعطا میشود، سکوت برقرار شده و به همین دلیل است که میگوید در عصر «کلانسکوتها» هستیم.
به اعتقاد این استاد دانشگا، در عصر «کلانبنبستها» هم هستیم؛ چرا که مسئولان در این فضا نمیتوانند تصمیمات درست اتخاذ کنند.
نقض اصل تابآوری دیجیتال در بحران
این استاد دانشگاه با استناد به شعار سال ۲۰۲۶ سازمانهای بینالمللی که بر تقویت تابآوری شریانهای حیاتی دیجیتال، مانند شبکههای زمینی، کابلهای زیردریا و ماهوارهها، تأکید دارد، وضعیت جاری کشور را نقطه مقابل تابآوری دانست:
«وقتی از اینترنت صحبت میکنیم، از یک امر لوکس و اضافی حرف نمیزنیم. ۸۱ روز است که حرکت جامعه ما به دلیل قطع اینترنت مختل شده است. اینترنت دکمهای نیست که هر زمان خواستیم آن را فشار دهیم یا قطع کنیم.»
مولایی با یادآوری این نکته که تابآوری یعنی یک سیستم یا جامعه بتواند زیرساختهای ارتباطی خود را تحت هر شرایطی از جمله جنگ یا بلایای طبیعی وصل نگه دارد، تأکید کرد:
همان طور که تلاش شد تا در صورتی که دشمن برق را قطع کند چه کنیم که مردم به برق دسترسی داشته باشند؛ الان هم باید از این موضوع صحبت میشد که اگر دشمن خواست اینترنت را قطع کند چطور مانع عدم دسترسی به شبکه شویم نه اینکه خودمان اینترنت را قطع کنیم.
او با عنوان «اینترنت ملی» نیز مخالفت کرد و آن را اینترانت یا به اختصار ملینت نامید و گفت یا اینترنت است یا ملینت: «ما بیش از ۸۰ روز است که آنلاین نشدهایم، بلکه بر بستر ملینت نهایتاً برخط شدهایم.»
توهم کلانداده داخلی
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با کنایه به طرح مباحث مربوط به دادههای بزرگ در بسترهای محصور داخلی، به تشریح ویژگیهای فنی کلانداده پرداخت و گفت:
«کلانداده زمانی ارزش دارد که سرعت داشته باشد و جریان پیدا کند. وقتی اینترنت قطع است، جریان دادههای زنده (Real-time) متصل به شبکهها، بازارهای جهانی، روندهای اجتماعی و تبادلات علمی متوقف میشود. در چنین شرایطی ما در ایران با دادههای منجمد و ایستا روبهرو هستیم و دادهای که جریان ندارد، کلانداده نیست.»
او اصطلاح کلانداده داخلی را مردود دانست و افزود: «سخن گفتن از کلانداده در یک شبکه بسته، یک شوخی تکنولوژیک است. کلانداده ماهیتی فرامرزی و متکثر دارد و دادههای محدود به یک جغرافیای محصور، فاقد تنوع لازم برای تحلیلهای دقیق و آموزش هوش مصنوعی است. ما آگاهانه خود را از اقیانوس دادههای جهانی محروم کردهایم تا در یک حوضچه اطلاعاتی دستوپا بزنیم.»
کوری استراتژیک در حکمرانی و خلع سلاح متخصصان
مولایی به پیامدهای مخرب این تصمیم در لایه حکمرانی اشاره کرد و هشدار داد سیستمهای مدیریتی مدرن باید بر پایه تحلیل کلاندادههای جهانی تصمیم بگیرند. پلتفرمهایی که مردم دادههای خود را در آنها به اشتراک میگذاشتند مسدود شدهاند؛ یعنی دقیقاً جاهایی که میتوانست برای حکمران بیگداتا ایجاد کند، کنسل شده است.
به اعتقاد او، قطع طولانیمدت و بیش از دو ماهه اینترنت، یعنی کوری مطلق در تحلیلهای مناسب. در نتیجه ما دچار یک کوری استراتژیک میشویم و تصمیمگیران ما بر اساس توهمات و دادههای سوخته تصمیم میگیرند.
امنیت انتزاعی در برابر امنیت انسانی
مولایی در بخش پایانی سخنان خود، تفکیک میان امنیت ملی و معیشت جامعه را خطایی راهبردی خواند و گفت برخی میگویند حفظ ثبات کلان کشور بر دسترسی فردی به اینترنت اولویت دارد و قطع ارتباطات امنیت ایجاد میکند. اولاً تجربه بیش از دو ماه اخیر این ادعا را رد میکند. ثانیاً امنیت ملی بدون امنیت انسانهای تشکیلدهنده آن ممکن نیست.
او در پایان به پیامدهای اجتماعی این انسداد اشاره کرد و گفت وقتی محققان و دانشجویان از فعالیت علمی بازمیمانند و معیشت میلیونها نفر فرو میپاشد، امنیت از بین رفته است.
به گفته مولایی خیلی از بیکاریهای این روزها بابت قطع کردن اینترنت است: «این فقط یک بیکاری ساده نیست که بگوییم حقوق نمیگیرند؛ وقتی این وضعیت دو تا سه ماه طول میکشد، آسیبهای اجتماعی عمیق و پیامدهای زنجیرهواری ایجاد میکند که فعلاً آنها را مسدود و مسکوت گذاشتهایم.»
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی معتقد است استدلال امنیت در برابر قطع ارتباط، در واقع قربانی کردن حیات روزمره مردم در پای یک تعریف انتزاعی از امنیت است که هیچ نسبتی با مفهوم واقعی، انسانی و اجتماعی امنیت ندارد.