با افزایش اخبار نظامی و تحولات اخیر، واژه انگلیسی لانچر بیش از پیش در میان مردم و رسانهها محبوب شده است. این کلمه تا پیش از جنگ جایگاه چندانی در ادبیات روزمره نداشت اما اکنون به یکی از واژههای پرتکرار تبدیل شده است. فرهنگستان زبان و ادب فارسی از سالها پیش، واژه «پرتابگر» را به جای لانچر به تصویب رسانده بود. اکنون این نهاد تاکید میکند که بایستی از واژه جایگزین به جای واژه بیگانه لانچر استفاده شود.
پرتابگر موشک (Missile Launcher) که به صورت کوتاه همان پرتابگر نام گرفته است، سکو یا سازهای است که وظیفه نگهداری، تنظیم زاویه، هدفگیری و در نهایت شلیک موشک را بر عهده دارد. این وسیله به گونهای طراحی میشود که بتواند علاوه بر تحمل وزن موشک، در برابر حرارت، لرزش و فشار بالا ناشی از احتراق موتور در زمان شلیک مقاومت کند.
مقایسه و تشابه واژههای پرتابگر و لانچر
«نسرین پرویزی»، معاون گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در گفتگو با ایسنا به این موضوع اشاره کرده است. به گفته او، شایسته بود از همان ابتدا رسانهها واژه پرتابگر را به کار میبردند. او درباره ریشه و کاربردهای این کلمه توضیحاتی را ارائه داده است.
کلمه لانچر در زبان انگلیسی، کاربرد چندگانه و عمومی دارد. در زبان انگلیسی، فعل Launch تنها به مسائل نظامی محدود نمیشود و یک واژه عادی است. این فعل علاوه بر معنای پرتاب کردن، به معنای راهاندازی، اجرا یا آغاز کردن یک برنامه، پروژه یا محصول جدید نیز به کار میرود.
زمانی که این واژه در خصوص موشک و تسلیحات نظامی مورد استفاده قرار میگیرد، دقیقا معنای ارسال چیزی از زمین به هوا یا همان پرتاب کردن را میدهد. بر همین اساس، فرهنگستان با تمرکز بر همین معنا، واژه «پرتابگر» را بهعنوان معادل دستگاه پرتاب موشک برگزیده است.
ریشه فعل انگلیسی Launch، به زبان فرانسه باز میگردد. واژه Launch با دو واژه lance به معنای «نیزه» و lancer به معنای «پرتابکننده نیزه یا نیزهدار» ارتباط دارد. در زبان انگلیسی نیز فعل to Launch با گرفتن پسوند، به Launcher (وسیله یا شخص پرتابکننده) تبدیل شده است. این فعل کاملا با مفهوم پرتابگر در زبان فارسی همخوانی دارد.